Orzeczenie o niepełnosprawności. Co daje i jak nie przegapić 14 dni na odwołanie

Orzeczenie o niepełnosprawności to dokument, który otwiera drogę do ulg, ale ich nie przyznaje. Zanim złożysz wniosek, sprawdź, co możesz zyskać, czy masz szansę na pozytywną decyzję i jak przejść przez komisję bez straty czasu. Dwa błędy potrafią wydłużyć sprawę o miesiące: niekompletny wniosek i spóźnione odwołanie. Oba łatwo ominąć.

Co daje orzeczenie o niepełnosprawności

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności to urzędowe potwierdzenie, że jesteś osobą niepełnosprawną. Dopiero na jego podstawie możesz ubiegać się o świadczenia, ulgi i uprawnienia. To słowo „ubiegać się” jest tu najważniejsze. Bez orzeczenia większość z nich jest poza zasięgiem, ale z nim też musisz o nie zadbać sam.

W pracy orzeczenie może dać ci przywileje pracownicze. Chodzi między innymi o dodatkowy urlop, dłuższą przerwę w pracy albo krótszy czas pracy. Żeby z nich skorzystać, pokaż orzeczenie pracodawcy. Sam fakt, że je masz, nie wystarczy, jeśli kadry o nim nie wiedzą.

Teraz o pieniądzach. Z orzeczeniem możesz dostać zasiłek pielęgnacyjny: 215,84 zł miesięcznie, niezależnie od dochodu. Przysługuje osobie powyżej 16 lat ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Przy stopniu umiarkowanym tylko wtedy, gdy niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia. Dostaje go też niepełnosprawne dziecko i każdy, kto skończył 75 lat. Wniosek składasz osobno, najczęściej w urzędzie miasta, urzędzie gminy albo w ośrodku pomocy społecznej.

Druga grupa to ulgi podatkowe. Najczęściej chodzi o odliczenie wydatków na cele rehabilitacyjne w rocznym zeznaniu podatkowym. Dlatego od dnia wydania orzeczenia warto zbierać faktury i rachunki za wydatki związane z rehabilitacją. Trzecia grupa to ulgi na przejazdy transportem publicznym.

Orzeczenie jest też furtką do dofinansowań z PFRON i do karty parkingowej, o której piszemy niżej. W praktyce oznacza to, że po wydaniu orzeczenia czeka cię jeszcze kilka osobnych spraw do załatwienia.

Uwaga: świadczenia, ulgi i uprawnienia nie przysługują automatycznie z samym orzeczeniem. Często trzeba spełnić dodatkowe warunki. Przy każdej uldze, o którą chcesz wystąpić, sprawdź w instytucji, która ją przyznaje, czego dokładnie wymaga. Nie zakładaj, że skoro masz orzeczenie, wszystko dostaniesz od ręki.

Czy twoja choroba się kwalifikuje

Wiele osób zaczyna od pytania, czy ich choroba jest „na liście”. To mylący trop. Posiadanie choroby z listy schorzeń nie oznacza automatycznie, że zespół uzna cię za osobę niepełnosprawną. Diagnoza to dopiero punkt wyjścia.

Zespół patrzy na to, jak choroba wpływa na twoje życie. Samo naruszenie sprawności organizmu nie musi oznaczać niepełnosprawności. Liczą się też ograniczenia w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Dwie osoby z tą samą chorobą mogą więc dostać różne decyzje, bo jedna radzi sobie samodzielnie, a druga potrzebuje pomocy w codziennych sprawach albo nie może wykonywać dotychczasowej pracy.

Co z tego wynika dla ciebie? Przed komisją przemyśl, w czym konkretnie choroba cię ogranicza. Zastanów się, z czym masz kłopot w domu, poza domem i w pracy: chodzenie, schody, zakupy, dojazd, wysiłek, koncentracja. Mów o tym rzeczowo, bez przesady i bez umniejszania. Zespół ocenia to, co zobaczy w dokumentach i usłyszy od ciebie, więc bagatelizowanie trudności („jakoś daję radę”) działa na twoją niekorzyść.

Na stałe czy na czas określony

Stopień niepełnosprawności orzeka się na czas określony albo na stałe. Decyduje ocena, czy twoje funkcjonowanie może się poprawić. Jeśli zespół uzna, że leczenie lub rehabilitacja mogą coś zmienić, dostaniesz orzeczenie na określony czas. Jeśli poprawy się nie spodziewa, może wydać je na stałe.

Orzeczenie na czas określony to nie porażka. Oznacza tylko, że po jego wygaśnięciu musisz złożyć kolejny wniosek. Zapisz sobie datę końca ważności. Wniosek o kolejne orzeczenie możesz złożyć najwcześniej 2 miesiące przed tym dniem. Jeśli zdążysz przed końcem ważności, dotychczasowe orzeczenie działa do wydania nowego, ale najdłużej do końca szóstego miesiąca po dacie ważności. Spóźnisz się, a do nowego orzeczenia zostaniesz bez uprawnień.

Kiedy dostaniesz kartę parkingową

Karta parkingowa to jedno z uprawnień, o które ludzie często pytają. Tu stopień niepełnosprawności ma kluczowe znaczenie. Kartę dostaje osoba ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się.

Zasady wyglądają tak:

• Stopień znaczny: wskazanie do karty nie zależy od symbolu przyczyny niepełnosprawności. Wystarczą znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się.
• Stopień umiarkowany: oprócz ograniczeń w poruszaniu się potrzebny jest jeszcze symbol przyczyny 04-O, 05-R, 10-N albo 07-S.
• Stopień lekki: karta parkingowa nie przysługuje.

Symbol przyczyny niepełnosprawności to kod wpisany w orzeczeniu, który mówi, z jakiego powodu zespół orzekł niepełnosprawność. Znajdziesz go w treści swojego orzeczenia. To od niego, przy stopniu umiarkowanym, zależy cała sprawa karty.

Przykład: masz umiarkowany stopień niepełnosprawności i poważne kłopoty z chodzeniem. Jeśli w orzeczeniu jest symbol 05-R, możesz mieć wskazanie do karty parkingowej. Jeśli w orzeczeniu widnieje inny symbol, spoza czwórki 04-O, 05-R, 10-N i 07-S, karty na tej podstawie nie dostaniesz, mimo tych samych trudności w poruszaniu się. Gdyby ten sam człowiek miał stopień znaczny, symbol nie miałby znaczenia. Dlatego po otrzymaniu orzeczenia od razu sprawdź stopień i symbol, bo to od nich zależy, czy w ogóle warto składać wniosek o kartę.

Pamiętaj też o terminie. Kartę parkingową wydaje się na okres ważności orzeczenia, ale maksymalnie na 5 lat. Nawet jeśli masz orzeczenie na stałe, karta po 5 latach wygaśnie i trzeba będzie wystąpić o nową. Jeśli orzeczenie jest krótsze, karta skończy się razem z nim.

Jak złożyć wniosek krok po kroku

Sama procedura nie jest skomplikowana, ale wymaga kompletu dokumentów. Termin oczekiwania na komisję liczy się dopiero od złożenia kompletnego wniosku, więc każdy brak to opóźnienie.

1. Pobierz z powiatowego zespołu druk zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia. To musi być druk z zespołu, a nie dowolne zaświadczenie.
2. Umów się do lekarza prowadzącego i poproś o wypełnienie tego druku. Nie zwlekaj potem ze złożeniem dokumentów.
3. Wypełnij wniosek o wydanie orzeczenia. Opisz w nim swoją sytuację i to, do czego potrzebujesz orzeczenia.
4. Złóż wniosek razem z zaświadczeniem w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności właściwym dla miejsca stałego pobytu.
5. Zachowaj kopię wniosku i potwierdzenie złożenia. Przyda się, gdy będziesz liczyć terminy.
6. Czekaj na pismo z terminem posiedzenia. Zwykle przychodzi w ciągu miesiąca od złożenia kompletnego wniosku.

Częsty błąd: zbyt stare zaświadczenie lekarskie. Musi być wydane najwcześniej 3 miesiące przed złożeniem wniosku. Jeśli najpierw weźmiesz zaświadczenie, a potem tygodniami zbierasz resztę papierów, możesz wrócić do lekarza po nowe.

Jeśli masz już orzeczenie na czas określony i chcesz je przedłużyć, kolejność jest ta sama. Różnica dotyczy tylko terminu: nowy wniosek złożysz najwcześniej 2 miesiące przed końcem ważności dotychczasowego orzeczenia.

Ile się czeka na komisję i jak wygląda posiedzenie

Po złożeniu kompletnego wniosku pismo z terminem posiedzenia powinno przyjść w ciągu miesiąca. W sprawach skomplikowanych czas ten może się wydłużyć do 2 miesięcy. Jeśli w tym czasie nic nie dostaniesz, zadzwoń do zespołu i zapytaj, czy wniosek jest kompletny. Czasem okazuje się, że czegoś brakuje, a termin w ogóle jeszcze nie biegnie.

Na posiedzeniu nie spotkasz jednej osoby. W składzie orzekającym uczestniczy co najmniej dwóch specjalistów, w tym lekarz jako przewodniczący. Przygotuj się na pytania o stan zdrowia i o to, jak radzisz sobie na co dzień. Weź ze sobą dokumentację medyczną, którą masz pod ręką. Przypomnij sobie, w czym choroba ogranicza cię w domu i w pracy, bo właśnie to zespół ocenia.

Uwaga: jeśli nie możesz przyjść na wyznaczony termin, nie ignoruj go. Nieobecność musisz wyjaśnić w ciągu 14 dni, a wtedy zespół wyznaczy nowy termin. Bez usprawiedliwienia sprawa nie zostanie rozpatrzona, a ty zaczniesz od nowego wniosku i kolejnego czekania na wezwanie. Jeśli zachorujesz albo trafisz do szpitala, napisz do zespołu od razu i dołącz dokument, który potwierdza powód nieobecności.

Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z decyzją

Dostałeś niższy stopień, niż się spodziewałeś, brak wskazania do karty albo odmowę? Masz prawo się odwołać, ale czasu jest mało. Odwołanie przebiega w dwóch etapach.

Pierwszy etap to zespół wojewódzki. Odwołanie od orzeczenia zespołu powiatowego składasz w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia. Jeśli wysyłasz je przez Pocztę Polską, liczy się dzień nadania, a nie dzień, w którym list dotrze do urzędu. Odwołanie możesz złożyć osobiście w powiatowym zespole albo wysłać pocztą. Choć rozpatruje je zespół wojewódzki, składasz je za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie.

Drugi etap to sąd. Jeśli orzeczenie zespołu wojewódzkiego też cię nie satysfakcjonuje, możesz odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Masz na to miesiąc od doręczenia orzeczenia zespołu wojewódzkiego, a pismo składasz za pośrednictwem tego zespołu.

Zanim wyślesz odwołanie, przejdź przez tę listę:

• Zapisz datę, w której odebrałeś orzeczenie. Od niej liczysz 14 dni.
• Napisz, z czym się nie zgadzasz: ze stopniem, z symbolem przyczyny, z brakiem wskazania do ulg albo z czasem ważności orzeczenia.
• Uzasadnij to konkretnie, opisując ograniczenia, które zespół twoim zdaniem pominął.
• Jeśli wysyłasz pocztą, nadaj list polecony w placówce Poczty Polskiej i zachowaj potwierdzenie nadania.
• Jeśli składasz osobiście, poproś o potwierdzenie złożenia na kopii.
• Po decyzji zespołu wojewódzkiego zapisz datę doręczenia, bo od niej biegnie miesiąc na sprawę w sądzie.

Częsty błąd: czekanie z odwołaniem do ostatniego dnia albo liczenie terminu od daty wydania orzeczenia, a nie od jego otrzymania. Lepiej wysłać odwołanie wcześniej, niż ryzykować spór o to, czy zmieściłeś się w terminie. Spóźnione odwołanie zwykle kończy się nowym wnioskiem i kolejnymi miesiącami czekania.