Praca zdalna. Za prąd i internet płaci pracodawca, a opłata za szkolenie to sygnał oszustwa

Praca zdalna na umowie o pracę daje ci konkretne prawa: pracodawca płaci za prąd i internet, zapewnia sprzęt albo oddaje pieniądze za używanie twojego komputera. Te obowiązki nie obejmują jednak okazjonalnej pracy zdalnej, czyli do 24 dni w roku. Z drugiej strony oszuści wystawiają na portalach oferty „pracy 15 minut dziennie”, które mają tylko wyciągnąć od ciebie pieniądze albo dane. Poniżej znajdziesz jedno i drugie: twoje prawa i sposób na odsianie oszustów.

Gdzie szukać pracy zdalnej i czego nie zrobisz z domu

Oferty pracy z domu przejrzysz w wyszukiwarce ofert pracy Zielonej Linii, portalu służb zatrudnienia. Ma filtr „Tryb pracy: zdalna” i zbiera ogłoszenia z urzędów pracy oraz portali z ofertami pracy. Każde ogłoszenie i tak sprawdź według kroków opisanych niżej.

Nie każda praca może być zdalna. Kodeks pracy wyklucza z niej m.in. prace szczególnie niebezpieczne, z niebezpiecznymi chemikaliami, szkodliwymi czynnikami biologicznymi albo uciążliwymi zapachami oraz takie, przy których intensywnie się brudzisz.

Co ci się należy na etacie zdalnym

Od 7 kwietnia 2023 r. pracę zdalną reguluje Kodeks pracy. To praca wykonywana w całości lub częściowo w miejscu wskazanym przez ciebie, np. w domu, i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą. Przepisy dotyczą pracowników, więc nie obejmują umowy zlecenia ani umowy o dzieło. Na etacie możesz wymagać, żeby pracodawca:

• zapewnił ci materiały i narzędzia pracy, w tym sprzęt potrzebny do pracy zdalnej,
• zadbał o instalację i serwis tego sprzętu albo pokrył ich koszty, a także pokrył koszty prądu i usług telekomunikacyjnych niezbędnych do pracy, np. internetu,
• wypłacał ci ekwiwalent pieniężny, jeśli umówicie się, że pracujesz na prywatnym sprzęcie, np. własnym komputerze; jego wysokość ustalacie razem,
• zapewnił ci szkolenia i pomoc techniczną potrzebne do tej pracy,
• pozwalał ci przychodzić do firmy, kontaktować się z innymi pracownikami i korzystać z firmowych pomieszczeń na takich zasadach jak wszyscy.

Zamiast zwrotu kosztów i ekwiwalentu pracodawca może płacić ryczałt. Przepisy nie podają kwoty: ryczałt ma odpowiadać przewidywanym kosztom, a przy jego ustalaniu bierze się pod uwagę m.in. normy zużycia prądu i koszty usług telekomunikacyjnych. Od tych pieniędzy nie zapłacisz podatku dochodowego, bo przepisy nie uznają ich za przychód.

Pracodawca może też kontrolować twoją pracę zdalną, także pod kątem BHP i ochrony danych. Kontrola odbywa się w porozumieniu z tobą i w twoich godzinach pracy. Nie może naruszać twojej prywatności ani utrudniać korzystania z mieszkania.

Uwaga: przy okazjonalnej pracy zdalnej, najwyżej 24 dni w roku, pracodawca nie musi zapewniać sprzętu ani pokrywać kosztów, bo przepisy o tych obowiązkach jej nie dotyczą. Jeśli pracujesz z domu stale lub regularnie, a firma traktuje to jak „okazjonalne” dni, dopytaj, na jakiej podstawie.

Kiedy szef nie może odmówić pracy zdalnej

Jeśli już pracujesz i chcesz przejść na pracę zdalną, złóż wniosek na papierze albo elektronicznie, np. mailem. Co do zasady pracodawca nie musi się zgodzić. Inaczej jest m.in., gdy:

• jesteś w ciąży,
• wychowujesz dziecko do 4. roku życia,
• jesteś rodzicem dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności albo o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, także dorosłego,
• opiekujesz się członkiem rodziny albo domownikiem z orzeczeniem o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wtedy pracodawca musi uwzględnić twój wniosek, chyba że nie pozwala na to organizacja pracy albo rodzaj twojej pracy. O przyczynie odmowy musi cię poinformować na papierze albo elektronicznie w ciągu 7 dni roboczych od złożenia wniosku. Sam wniosek nie może być powodem wypowiedzenia ci umowy.

Każdy pracownik może też poprosić o okazjonalną pracę zdalną, najwyżej 24 dni w roku kalendarzowym. Taki wniosek nie wiąże pracodawcy, więc może go odrzucić.

Gdy pracę zdalną uzgodniliście w trakcie zatrudnienia, każda strona może złożyć wiążący wniosek o powrót do poprzednich warunków, np. do biura. Termin ustalacie razem, nie dłuższy niż 30 dni od otrzymania wniosku. Jeśli się nie porozumiecie, powrót następuje dzień po upływie tych 30 dni. Firma może więc odwołać cię do biura. Wyjątek: osoby z listy wyżej może odwołać tylko wtedy, gdy dalszej pracy zdalnej nie pozwala organizacja albo rodzaj pracy.

Jak sprawdzić ofertę i bezpiecznie zacząć

Zanim odpowiesz na ogłoszenie o pracy z domu, przejdź przez te kroki:

1. Sprawdź firmę w rejestrach działalności gospodarczej, czyli w CEIDG albo KRS, i porównaj jej dane z ogłoszeniem.
2. Wpisz nazwę firmy w wyszukiwarkę razem ze słowami „opinie” albo „oszustwo” i przeczytaj, co piszą inni.
3. Zobacz, skąd przychodzą wiadomości. Profesjonalne firmy używają firmowych domen i kontaktują się przez oficjalne kanały, a nie wyłącznie z prywatnej skrzynki czy komunikatora.
4. Nie wysyłaj skanów dowodu ani innych dokumentów osobistych na etapie wstępnej rekrutacji. Legalna firma ich wtedy nie potrzebuje.
5. Nie płać za możliwość podjęcia pracy: ani za „wstępne materiały”, ani za szkolenie.
6. Zanim zaczniesz pracę zdalną na etacie, złożysz oświadczenie, że w miejscu pracy zdalnej masz bezpieczne i higieniczne warunki. Upewnij się, że tak jest, zanim je podpiszesz.

Po czym poznać fałszywe ogłoszenie

Oszuści wystawiają oferty na portalach społecznościowych i sprzedażowych, często podszywając się pod legalne firmy albo tworząc fikcyjne działalności. Sygnały ostrzegawcze to brak pełnych danych firmy, ogólnikowy opis stanowiska, wyjątkowo korzystne warunki przy minimalnych wymaganiach, presja czasu i żądanie dokumentów tożsamości na samym początku.

Częsty błąd: uznanie, że niewielka opłata „za wstępne materiały” czy „przeszkolenie” to normalna inwestycja w nową pracę. Każda taka opłata to sygnał ostrzegawczy. Równie groźne są oferty pracy przy „przelewach” albo „pakowaniu przesyłek”: bywają przykrywką dla prania pieniędzy lub handlu narkotykami, a ty możesz się w to nieświadomie wplątać i ponieść konsekwencje prawne.

Tak wygląda pułapka w praktyce

Na portalu społecznościowym pojawia się ogłoszenie: „pewny i szybki zarobek”, „praca 15 minut dziennie”, zdalnie, bez doświadczenia. Pod spodem nazwa prawdziwej firmy, ale bez adresu i numeru w rejestrze. Po zgłoszeniu dostajesz wiadomość z prywatnego adresu: miejsc jest mało, odpowiedz dziś, wyślij skan dowodu i opłać przeszkolenie.

Uczciwa firma działa inaczej. Podaje pełne dane, które sprawdzisz w rejestrze. Pisze z firmowej domeny i przez oficjalne kanały. Nie żąda skanu dowodu na wstępie i nie każe ci płacić za szkolenie. Nie pogania też terminem „do jutra”. Jeśli ktoś żąda od ciebie opłaty albo skanu dowodu, przerwij kontakt.

Co zrobić, gdy dałeś się nabrać

Jeśli wysłałeś pieniądze albo dokumenty, działaj od razu:

• zgłoś sprawę na Policję,
• skontaktuj się z firmą, której nazwa była w ogłoszeniu, przez jej oficjalny numer albo adres e-mail, a nie przez dane z ogłoszenia,
• zastrzeż PESEL w aplikacji mObywatel. Skan dowodu i numer PESEL mogą posłużyć oszustom m.in. do zaciągnięcia kredytu na twoje nazwisko.